Niezwykły charakter bezkrólewia ogłoszonego w 1770 roku

Abstrakt

Już w pierwszych latach panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego wrogowie władcy rozważali jego detronizację. Pomysł ten nie był obcy również konfederatom barskim. Próbie jego realizacji nie zapobiegła nawet wyrażona przez monarchę chęć zawarcia porozumienia. Na skutek jego odrzucenia 9 kwietnia 1770 r. w obozie pod Warną doszło do podpisania uniwersału o bezkrólewiu. Przez kilka miesięcy dokument utrzymywano w tajemnicy, lecz ostatecznie odwołano się do niego 13 października 1770 r. podczas obrad konfederatów w Preszowie. Następnie z podaniem nieprawdziwych miejsca i daty ogłoszono uchwalony wówczas akt bezkrólewia, który wzywał do zabójstwa króla. Na początku 1771 r. władca usiłował wzmocnić swoją pozycję poprzez uzyskanie poparcia sejmików litewskich, jednak jego starania nie przyniosły oczekiwanego rezultatu. Ogłoszone w 1770 r. bezkrólewie spotkało się ze zróżnicowaną oceną osiemnastowiecznych pisarzy politycznych. Nie brakowało opinii krytycznych. Negatywnie zostało też odebrane na arenie międzynarodowej (przez Rosję, Austrię, Prusy, a nawet Francję), a co gorsza, całkowicie uniemożliwiło zawarcie ugody z królem i przez to skazało go na współpracę z Cesarstwem Rosyjskim.