Między innowacją a bezpieczeństwem: o zasadach regulujących europejski system sztucznej inteligencji
DOI:
https://doi.org/10.61823/dpia.2026.2.561Słowa kluczowe:
sztuczna inteligencja, prawa podstawowe, cyberbezpieczeństwa, prawo Unii EuropejskiejAbstrakt
Dynamiczny rozwój technologii sztucznej inteligencji stwarza nowe możliwości innowacji, jednocześnie rodząc istotne wyzwania prawne, etyczne i społeczne. W odpowiedzi na te wyzwania Unia Europejska wprowadziła kompleksowe ramy regulacyjne mające na celu zapewnienie, że systemy sztucznej inteligencji są projektowane i wykorzystywane w sposób bezpieczny, przejrzysty i godny zaufania. Niniejszy artykuł analizuje zasady przewodnie regulujące funkcjonowanie sztucznej inteligencji w europejskim środowisku prawnym, ze szczególnym uwzględnieniem przepisów zawartych w AI Act.
W opracowaniu omówiono podejście oparte na analizie ryzyka, które klasyfikuje systemy AI w zależności od ich potencjalnego wpływu na bezpieczeństwo, prawa podstawowe oraz interes społeczny. Szczególną uwagę poświęcono kluczowym zasadom regulacyjnym, takim jak przejrzystość działania systemów, nadzór człowieka, odpowiedzialność podmiotów tworzących i wykorzystujących AI, jakość danych oraz zarządzanie ryzykiem. W artykule przedstawiono również obowiązki nakładane na dostawców i twórców systemów wysokiego ryzyka, w tym wymagania dotyczące dokumentacji technicznej, procedur oceny zgodności oraz monitorowania systemów po ich wdrożeniu.
Przeprowadzona analiza wskazuje, że europejskie podejście regulacyjne dąży do znalezienia równowagi między wspieraniem innowacji technologicznych a ochroną praw podstawowych i budowaniem zaufania społecznego do nowych technologii. Ustanowienie jasnych standardów prawnych dla projektowania i stosowania systemów sztucznej inteligencji ma sprzyjać odpowiedzialnemu rozwojowi AI, jednocześnie ograniczając potencjalne zagrożenia wynikające z wykorzystania zaawansowanych technologii algorytmicznych.
Bibliografia
Chyc P., Europejskie regulacje prawne dotyczące funkcjonowania sztucznej inteligencji, „Prawo i Więź” 2025, nr 6 (59).
Doshi-Velez F., Kortz M., Accountability of AI Under the Law: The Role of Explanation, Berkman Klein Center Working Group on Explanation and the Law, Berkman Klein Center for Internet & Society working paper 2017.
Ebers M., Truly Risk-based Regulation of Artificial Intelligence: How to Implement the EU’s AI Act, „European Journal of Risk Regulation” 2024, vol. 16, is. 2.
Gutierrez C., Aguirre A., Uuk R., Boine C., Franklin M., A Proposal for a Definition of General Purpose Artificial Intelligence Systems, „Digital Society” 2023, vol. 2, article 36.
Kaczmarek-Templin B., Sztuczna inteligencja (AI) i perspektywy jej wykorzystania w postępowaniu przed sądem cywilnym, „Studia Prawnicze. Rozprawy i Materiały” 2022, nr 2(31).
Kulesza J., Europe’s Regulatory Sovereignty in the Age of Artificial Intelligence. A Human-Centric Response to the US-China Technological Rivalry, „Sprawy Międzynarodowe” 2025, t. 78, nr 4.
Laux J., Ruschemeier H., Automation Bias in the AI Act: On the Legal Implications of Attempting to De-Bias Human Oversight of AI, „European Journal of Risk Regulation” 2025, nr 16.
Namysłowska M. et al., O etycznych, prawnych i społecznych konsekwencjach stosowania systemów sztucznej inteligencji w państwach członkowskich Unii Europejskiej. Uwagi na tle projektu rozporządzenia w sprawie sztucznej inteligencji, „Przegląd Sejmowy” 2023, nr 6(179).
Pajdo A., Zakres obowiązków podmiotów odpowiedzialnych za systemy sztucznej inteligencji wysokiego ryzyka w świetle aktu o SI – Rozporządzenia 2024/1689, „Roczniki Nauk Prawnych” 2025, nr 2(35).
Rejmaniak R., Bias in Artificial Intelligence Systems, „Białostockie Studia Prawnicze” 2021, nr 3 (vol. 26).
Skoczylas D., Sztuczna inteligencja a dobrostan człowieka i ochrona praw podstawowych – rozważania na gruncie aktu w sprawie sztucznej inteligencji, „Studia Prawnoustrojowe” 2025, nr 1(67).
Sienkiewicz-Małyjurek K., Możliwości i problemy zastosowania sztucznej inteligencji w zarządzaniu kryzysowym, „Bezpieczeństwo. Teoria i Praktyka” 2024, nr 1.
Świerczyński M., Więckowski Z., Liability for damages caused by artificial intelligence systems – main challenges to be addressed by the European Union conflict-of-laws regulations, „Prawo w Działaniu”, 2023, t. 54.
Triguero I., Molina D., Poyatos J., Del Ser J., Herrera F., General Purpose Artificial Intelligence Systems (GPAIS): Properties, Definition, Taxonomy, Open Challenges and Implications, „Information Fusion” 2024, vol. 103.
Vladimirova K., The Principle of Transparency Under The Artificial Intelligence Act, „Law Journal of New Bulgarian University” 2024, nr 2 (vol. 20).
Westerstrand S., Fairness in AI systems development: EU AI Act compliance and beyond, „Information and Software Technology” 2025, vol. 187.
Wyszomirska M., Implementation of the AI Act (EU) into the Polish legal system, its impact on this system and on selected strategic sectors, „Safety & Fire Technology” 2025, nr 2(66).
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Martyna Kaczmarczyk
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
