Od przestrzeni kosmicznej do algorytmów: jakie inspiracje prawo administracyjne może zaczerpnąć z międzynarodowych reżimów odpowiedzialności państwa?
DOI:
https://doi.org/10.61823/dpia.2026.2.564Słowa kluczowe:
odpowiedzialność państwa, odpowiedzialność algorytmu, odpowiedzialność w prawie kosmicznym, due dilligence w prawie kosmicznym i administracyjnymAbstrakt
Proces transformacji cyfrowej, który obecnie zachodzi we wszelkich dziedzinach życia publicznego ma charakter przełomowy, tak, jak przełomowa jest technologia, która tę transformację uruchomiła. Rozwój i wykorzystanie sztucznej inteligencji w administracji publicznej stawia prawo administracyjne przed problemami strukturalnie podobnymi do tych, z którymi prawo międzynarodowe mierzyło się (i nadal się z nimi konfrontuje) w odniesieniu do działalności państw w przestrzeni kosmicznej: brakiem pełnej kontroli, wysokim stopniem ryzyk o różnym charakterze, aktywnością podmiotów prywatnych oraz koniecznością przypisania odpowiedzialności państwu jako „ostatecznemu gwarantowi”. Zasygnalizowana tu, z konieczności luźna, analogia, tylko na pozór dotyczy sfer kompletne odległych i nie mających wspólnej części – w gruncie rzeczy poszukiwanie odpowiedzi na takie pytania, jak: kto odpowiada (i tym samym, kto ponosi ryzyko) za decyzje podjęte przez AI, jaki jest status AI i czy można przypisać AI osobowość prawną, a także, jaka w perspektywie funkcjonowania AI jest relacja między państwem a podmiotami prywatnymi, odzwierciedla wieloletnie rozważania prowadzone w szeroko rozumianym sektorze kosmicznym. Rozważania te obejmują kwestie odpowiedzialności, interakcji między państwem a prywatnymi podmiotami prowadzącymi działalność w przestrzeni kosmicznej oraz adekwatności istniejących ram traktatowych regulujących tę działalność, w tym możliwości ich modyfikacji w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości, do aktualnego stanu wiedzy, rozwoju technologicznego i cywilizacyjnego.
Bibliografia
Administracja publiczna i prawo administracyjne wobec współczesnych ryzyk, eds. K. Kurczewska, K. Kurzępa-Dedo, Rzeszów–Szczecin 2018.
Basu M., Reimagining International Relations in the Anthropocene, “International Relations” 2024, 61/4, pp. 355-363.
Chmura-Szczecińska E., Automatyzacja decyzji w prawie – pola i granice stosowania, “Studia Prawnicze” 2021, nr 2(224), pp. 135-159.
Ebers M., Hoch V.R.S, Rosenkranz F., Ruschemeier H., Steinrötter B., The European Commission’s Proposal for an Artificial Intelligence Act—A Critical Assessment by Members of the Robotics and AI Law Society (RAILS), https://www.mdpi.com/2571-8800/4/4/43.
Hancher L., Moran M., Organizing Regulatory Space, [in:] Capitalism, Culture and Economic Regulation, eds. L. Hancher; M. Moran, Clarendon Press 1989 , pp. 148-172.
Książek P., Prawo cyborgów (1). Wprowadzenie w problematykę, “Głos Prawa/Przegląd Prawniczy Allerhanda” 2021, t. 4, nr 2(8), pp. 551-563.
Kupiec M., Uzasadnienie decyzji administracyjnej wydanej za pomocą systemu sztucznej inteligencji w świetle realizacji zasady budowania zaufania do władzy publicznej, “Dyskurs Prawniczy i Administracyjny” 2025, nr 1, pp. 142-147.
Leach M., From Recklessness to Prudence. A Study of Regulatory Space Change in Indonesian Banking from 1997 to 2008, Trinity 2015.
Malinowska K., O polskim prawie kosmicznym i jego pożądanym kształcie, “Ad Astra” 2022, nr 4.
Mnich D.; Karp J., Prawa człowieka w epoce i filozofii antropocenu, “Ius Novum” 2025, Vol. 19, Nr 1, pp. 129-145.
Prawo sztucznej inteligencji, eds. L. Luigi, M. Świerczyński, Warszawa 2020.
Scott C., Analysing Regulatory Space: Fragmented Resources and Institutional Design, “Public Law” 2001, pp. 329-353.
Sobczak J., Czy świat algorytmów i sztucznej inteligencji będzie sprawiedliwy? Wykorzystywanie nowoczesnych technologii, algorytmów i modeli predykcyjnych w wymiarze sprawiedliwości, [in:] Human Rights Revolution in the Digital Era, eds. M. Sitek, J.B. Navarro, Józefów 2021, pp. 305-334.
Szpyt K., Bilski A., Wybrane wyzwania prawne i organizacyjne związane z wdrażaniem systemów AI w działalności samorządów terytorialnych, “Prawo i Więź” 2025, nr 1(54), pp. 555-596.
Siuda S., Reglamentacja działalności kosmicznej w Polsce: zakres podmiotowy obowiązku uzyskania zezwolenia w świetle projektu ustawy z 12 maja 2025 r., “Studia Prawa Publicznego” 2025, nr 4(52), pp. 127-137.
Sługocki J., Rzetelność jako konstytucyjny wymóg jakości działania administracji publicznej, “Przegląd Prawa Konstytucyjnego” 2023, nr 3(73), pp. 13-23.
Szewczyk E., Algorytmizacja jurysdykcyjnego postępowania administracyjnego i jej skutki społeczne, Warszawa 2025.
Świerczyński M., Więckowski Z., Liability for damages caused by artificial intelligence systems – main challenges to be addressed by the European Union conflict-of-laws regulations, “Prawo w Działaniu” 2023, nr 54, pp. 200-216.
Świerczyński M., Więckowski Z., Sztuczna inteligencja w prawie międzynarodowym. Rekomendacje wybranych rozwiązań, Warszawa 2021.
Zachara M., Global governance. Ład międzynarodowy po zakończeniu stulecia Ameryki, Kraków 2012.
Treaty on principles governing the activities of States in the exploration and use of outer space, including the moon and other celestial bodies 27.01.1967, UNTC 610/1967, No 8843.
Convention on International Liability for Damage Caused by Space Objects 29.03.1972, UNTS 961/1983, No. 13810.
Responsibility of States for Internationally Wrongful Acts 2001, ILC 53-rd Session, General Assembly Resolution No 56/83 of 12 December 2001 and corrected by document A/56/49(Vol. I)/Corr.4.
Regulation (EU) 2024/1689 of the European Parliament and of the Council laying down harmonised rules on artificial intelligence (Artificial Intelligence Act) [2024] OJ L, 12.7.2024. Opinion of the Legislative Council 13 June 2025.
Factory at Chorzów (Germany v Poland, Judgment – Merits) PCIJ Series A No 17, 1928 (Sept. 13).
Corfu Channel (United Kingdom v Albania, Judgment – Merits) ICJ Reports 1949.
Military and Paramilitary Activities in and against Nicaragua (Nicaragua v United States of America, Judgement – Merits) ICJ Reports 1986.
Armed Activities on the Territory of the Congo (Democratic Republic of the Congo v Uganda, Judgment – Merits) ICJ Reports 2005.
Application of the Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide (Bosnia and Herzegovina v Serbia and Montenegro, Judgment) ICJ Reports 2007
Armed Activities on the Territory of the Congo (Democratic Republic of the Congo v Uganda – Reparations) ICJ Reports 2022.
United Nations Legislative Series, Materials on the Responsibility of States for Internationally Wrongful Acts (ST/LEG/SER B/25, U.N. Sales. No. E.12.V.12).
The Digital Revolution and Sustainable Development: Opportunities and Challenges chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://www.idos-research.de/uploads/media/TWI2050-for-web.pdf [accessed on: 10.03.2026].
AI Principles OECD 2019/2024.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Izabela Gawłowicz
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
