Zasada jedności materialnej jako determinanta zasady samodzielności finansowej gmin
DOI:
https://doi.org/10.61823/dpia.2025.2.325Słowa kluczowe:
recentralizacja, aksjologia, wartości publiczne, zasady budżetowe, samorząd terytorialnyAbstrakt
Zasada samodzielności finansowej jest szczególnie powiązana z jedną z zasad budżetowych, tj. zasadą jedności materialnej. Stąd jako cel artykułu obrano ustalenie sposobów i powodów naruszania zasady samodzielności finansowej i budżetowej zasady jedności materialnej w finansowaniu gmin. Aby ten cel osiągnąć skoncentrowano się zarówno na wyjaśnieniu istoty i celów zasady samodzielności finansowej i zasady jedności materialnej oraz na wyjątkach od zasady jedności. W artykule posłużono się metodą dogmatyczno-prawną. Zaprezentowane rozważania prowadzą do konkluzji, że wprowadzanie wielu poważnych wyjątków od zasady jedności materialnej wynika z nadmiernej arbitralności ustawodawcy, ograniczania decentralizację i samodzielność finansową.
Bibliografia
Chojna-Duch E., Polskie prawo finansowe. Finanse publiczne, Warszawa 2007.
Cyman D., Zasady budżetowe, [w:] Podstawy finansów publicznych i prawa finansowego, red. A. Drwiłło, Warszawa 2018.
Dziedziak B., Środki Rządowego Funduszu Inwestycji Lokalnych oraz Rządowego Funduszu Polski Ład, [w:] Uchwała budżetowa jednostki samorządu terytorialnego, red. B. Dziedziak, A. Ostrowska, W. Witalec, Warszawa 2023.
Glumińska-Pawlic J., Samodzielność finansowa jednostek samorządu terytorialnego w Polsce. Studium prawnofinansowe, Katowice 2003.
Gromek Z., Zasada samodzielności samorządu terytorialnego w Konstytucji RP, Warszawa 2022.
Hanusz A., Budżet państwa, [w:] Prawo finansowe, red. A. Hanusz, Warszawa 2022.
Harasimowicz J., Zasada nietworzenia funduszy celowych w ramach budżetu, [w:] Zasady polskiego prawa budżetowego, J. Gliniecka, J. Harasimowicz, Bydgoszcz 2001.
Jańczuk L., Samodzielność jednostek samorządu terytorialnego jako podmiotów administracji publicznej w Polsce, Lublin 2013.
Jastrzębska M., Finanse jednostek samorządu terytorialnego, Warszawa 2012.
Kasperowicz-Stępień A., Zakres samodzielności wydatkowej JST w Polsce w latach 1999-2004, „Zeszyty Naukowe” 2008, nr 778.
Kordela M., Zasady prawa jako normatywna postać wartości, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 2006, z 1.
Kornberger-Sokołowska E., Budżet państwa, [w:] Prawo finansowe. Prawo finansów publicznych. Prawo podatkowe. Prawo bankowe, M. Bitner, E. Chojna-Duch, J. Chowaniec, M. Grzybowski, P. Karwat, E. Kornberger-Sokołowska, M. Lachowicz, H. Litwińczuk, W. Modzelewski, K. Radzikowski, M. Supera-Markowska, M. Ślifirczyk, K. Tetłak, M. Waluga, Warszawa 2017.
Kornberger‑Sokołowska E., Granice samodzielności finansowej samorządu terytorialnego w państwie unitarnym, [w:]Unitarny charakter państwa a samorząd terytorialny, red. K. Małysa-Sulińska, M. Stec, Warszawa 2019.
Kosek-Wojnar M., Samodzielność jednostek samorządu terytorialnego w sferze wydatków, „Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Ekonomicznej w Bochni” 2006, nr 4.
Kosikowski C., Zasady budżetowe (na tle projektowanych zmian w prawie budżetowym PRL), „Finanse” 1967, nr 5.
Kryczko P., Komentarz do art. 51 ustawy o samorządzie gminnym, [w:] Komentarz do ustawy o samorządzie gminnym, red. P. Chmielnicki, Warszawa 2007.
Kucia-Guściora B., Fundusz Przeciwdziałania COVID-19 – antidotum finansowe na czas pandemii, „Kwartalnik Prawno-Finansowy” 2020, nr 1.
Kucia-Guściora B., Komentarz do art. 42 ustawy o finansach publicznych, [w:] Ustawa o finansach publicznych. Komentarz, red. P. Smoleń, Warszawa 2014, Legalis.
Majchrzycka-Guzowska A., Finanse o prawo finansowe, Warszawa 1996.
Markowska-Bzducha E., Gospodarka finansowa gmin w latach 1991-2000 a ich samodzielność, [w:] Prawne i finansowe aspekty funkcjonowania samorządu terytorialnego, t. 2, red. S. Dolata, Opole 2000.
Miemiec W., Decentralizacja finansów publicznych a samodzielność finansowa samorządu terytorialnego, [w:] Prawo finansów publicznych z kazusami i pytaniami, red. W. Miemiec, Warszawa 2020.
Opałek K., Problemy metodologiczne nauki prawa, Warszawa 1962.
Osiatyński J., Finanse publiczne. Ekonomia i polityka, Warszawa 2006.
Radomski G., Narzędzie demokratyzacji czy instytucja do poprawy?… Spór o samorząd we współczesnej polskiej myśli politycznej, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Politologica” 2016, vol. 213.
Rokeach M., The Nature of Human Values, New York 1973.
Ruśkowski E., Raport przygotowany dla Najwyższej Izby Kontroli pt. „Podstawowe uwarunkowania decentralizacji finansów publicznych”, www.nik.gov.pl/plik/id,1562.pdf.
Ruśkowski E., Stankiewicz J., System budżetowy, [w:] Finanse publiczne i prawo finansowe, t. 1, red. E. Ruśkowski, Warszawa 2000.
Rybarski R., Nauka skarbowości, Warszawa 1935.
Szołno-Koguc J.M., Racjonalność wydatków publicznych a realizacja budżetowej zasady jedności, Ekonomiczne i prawne problemy racjonalizacji wydatków publicznych. t. 1, [w:] red. J. Głuchowski, A Pomorska, J. Szołno-Koguc, Lublin 2005.
Tyniewicki M., Kozieł M., Current problems of financial law in Poland and in the Czech Republic including effects of the COVID-19 pandemic, „Białostockie Studia Prawnicze” 2021, vol. 26, nr 4.
Weralski M., Budżet państwowy, [w:] System instytucji prawno-finansowych PRL, t. 2 (Instytucje budżetowe), red. M. Weralski, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź 1982.
Weralski M., Finanse i prawo finansowe, Warszawa 1978.
Wójtowicz W., Podstawy prawa budżetowego i gospodarki budżetowej państwa, [w:] Zarys finansów publicznych i prawa finansowego, red. W. Wójtowicz, Warszawa 2020.
Ziembiński Z., Wartości konstytucyjne, Warszawa 1993.
Zubik M., Budżet państwa w polskim prawie konstytucyjnym, Warszawa 2001.
Akty prawne i orzecznictwo
Ustawa z dnia 2 kwietnia 1997 r. – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. poz. 483 z późn. zm.).
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1641 z późn. zm.).
Ustawa z dnia 12 czerwca 2015 r. o systemie handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych (Dz.U. z 2023 r. poz. 589 z późn. zm.).
Ustawa z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 568 z późn. zm.)
Ustawa z dnia 16 kwietnia 2020 r. o szczególnych instrumentach wsparcia w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz.U. z 2020 r. poz. 695).
Ustawa z dnia 19 czerwca 2020 r. o dopłatach do oprocentowanych kredytów bankowych udzielanych przedsiębiorcom dotkniętym skutkami COVID-19 o uproszczonym postępowaniu o zatwierdzenie układu w związku z wystąpieniem COVID-19 (Dz.U. z 2022 r. poz. 2141).
Ustawa z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz.U. poz. 1692).
Ustawa z dnia 7 października 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023 r. oraz w 2024 r. z związku z sytuacją na rynku energii elektrycznej (Dz.U. z 2023 r. poz. 1704).
Ustawa z dnia 27 października 2022 r. o środkach nadzwyczajnych mających na celu ograniczenie wysokości cen energii elektrycznej oraz wsparciu niektórych odbiorców w 2023 roku oraz w 2024 roku (Dz.U. poz. 2243 z późn. zm.).
Ustawa z dnia 15 grudnia 2022 r. o szczególnej ochronie niektórych odbiorców paliw gazowych w 2023 r. oraz w 2024 r. w związku z sytuacją na rynku gazu (Dz.U. poz. 2687 z późn. zm.).
Ustawa z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 556).
Ustawa z dnia 7 grudnia 2023 r. o zmianie ustaw w celu wsparcia odbiorców energii elektrycznej, paliw gazowych i ciepła (Dz.U. poz. 2760).
Wyrok TK z 16 marca 1999 r. (OTK ZU 3/1999, poz. 37).
Wyrok TK z 16 marca 1999 r. (OTK ZU 3/1999, poz. 37).
Wyrok z dnia 24 marca 2022 r. WSA w Krakowie (I SA/Kr 68/22)
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Urszula Zawadzka-Pak, Ewa Lotko
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
