White-Collar Greenwashing: kryminologiczne aspekty zielonego marketingu w projektach OZE
DOI:
https://doi.org/10.61823/dpia.2026.1.545Słowa kluczowe:
przestępczość korporacyjna, zielona kryminologia, asymetria informacyjna, manipulacja informacją, polityka regulacyjnaAbstrakt
Artykuł podejmuje analizę zjawiska white-collar greenwashingu lokującego się na przecięciu patologii o charakterze gospodarczym, środowiskowym oraz informacyjnym. Badanie, oparte na interdyscyplinarnej perspektywie kryminologicznej i analizie dyskursu medialnego oraz prawnego, wskazuje, że praktyki te, zwłaszcza w sektorze Odnawialnych Źródeł Energii (OZE), stanowią formę patologicznego ukrytego fenomenu. Greenwashing, wykorzystujący asymetrię informacyjną i moralną racjonalizację, nie tylko manipuluje rynkiem, ale także eroduje zaufanie społeczne i podważa legitymizację polityk zrównoważonego rozwoju. W warstwie teoretycznej zjawisko jest interpretowane przez pryzmat teorii racjonalnego wyboru, zielonej kryminologii oraz koncepcji instytucjonalnej hipokryzji. Wyniki analizy studiów przypadków z Europy Środkowo-Wschodniej wskazują, że kluczowe hasła komunikacyjne (jak „neutralność klimatyczna” czy „zielona transformacja”) służą legitymizowaniu działań szkodliwych. Podkreślono problem compliance formalism (powierzchowne spełnianie wymogów prawnych), który prowadzi do rozproszonej wiktymizacji i normalizacji działań szkodliwych. Artykuł postuluje wzmacnianie prewencji poznawczej i ujmuje white-collar greenwashing jako hybrydową formę patologii gospodarczej, w której informacja jest jednocześnie narzędziem, przedmiotem i środowiskiem popełnienia czynu.
Bibliografia
Akerlof G.A., The Market for “Lemons”: Quality Uncertainty and the Market Mechanism, „Quarterly Journal of Economics” 1970, Vol. 84, No. 3.
Becker-Olsen K., Potucek S., Greenwashing, [in:] Encyclopedia of Corporate Social Responsibility, eds. S.O. Idowu, N. Capaldi, L. Zu, A.D. Gupta, Berlin 2013.
Böhm S., Misoczky M.C. & Moog S., Greening capitalism? A Marxist critique of carbon markets, „Organization Studies” 2012, Vol. 33, No. 11.
Brody R.G. & Perri F.S., Fraud detection suicide: the dark side of white-collar crime, „Journal of Financial Crime” 2016, Vol. 23, No. 4.
Buczyński S., Działania na zbiorach typu Big Data z perspektywy ochrony praw ekonsumenta, [in:] Ochrona konsumenta we współczesnym świecie mediów, eds. M. Królikowska-Olczak, B. Pachuca-Smulska, Warszawa 2015.
Buczyński S., Konsument wobec internetowej reklamy behawioralnej, [in:] Ochrona konsumenta w prawie polskim i Unii Europejskiej, eds. M. Królikowska-Olczak, B. Pachuca-Smulska, Warszawa 2013.
Buczyński S., Ochrona dziedzictwa kulturowego a działania na dużych szybkozmiennych zbiorach danych – perspektywa kryminologiczna, „Studia Prawnoustrojowe” 2020, No. 43.
Button M., Lewis C. & Tapley J., Not a victimless crime: The impact of fraud on individual victims and their families, „Security Journal” 2014, Vol. 27, No. 1.
Clarke R.V. & Cornish D.B., Modeling Offenders’ Decisions: A Framework for Research and Policy, „Crime and Justice” 1985, Vol. 6.
Cross C., Richards K. & Smith R.G., The reporting experiences and support needs of victims of online fraud, „Trends and issues in crime and criminal justice” 2016, No. 518.
de Freitas Netto S., Falcão Sobral M.F., Bezerra Ribeiro A.R., da Luz Soares G.R., Concepts and forms of greenwashing: a systematic review, „Environmental Sciences Europe” 2020, Vol. 32, No. 19.
Delmas M.A., Burbano V.C., The Drivers of Greenwashing, „California Management Review” 2011, Vol. 54, No. 1.
Ganzini L., McFarland B. & Bloom J., Victims of fraud: Comparing victims of white collar and violent crime, „Journal of the American Academy of Psychiatry and the Law Online” 1990, Vol. 18, No. 1.
Harlan T., Green Development or Greenwashing? A Political Ecology Perspective on China’s Green Belt and Road, „Eurasian Geography and Economics” 2021, Vol. 62, No. 2.
Kahneman D., Thinking, Fast and Slow, New York 2011.
Karwowska J., Opakowanie zgodne z kryteriami środowiskowymi w komunikacji marketingowej przedsiębiorstw, Warszawa 2021.
Kuzior A., Lobanova A., Tools of Information and Communication Technologies in Ecological Marketing under Conditions of Sustainable Development in Industrial Regions (Through Examples of Poland and Ukraine), „Journal of Risk and Financial Management” 2020, Vol. 13, No. 10.
Levi M., Regulating Fraud: White-Collar Crime and the Criminal Process, London 2014.
Levi M., The Organisation of Serious Crimes for Gain, „British Journal of Criminology” 2008, Vol. 48, No. 3.
Machlup F., The Production and Distribution of Knowledge in the United States, Princeton 1962.
Mazur-Wierzbicka E., Greenwashing – consumer’s perspective, „Scientific Papers of Silesian University of Technology Organization and Management Series” 2023, No. 164.
Nyilasy G., Gangadharbatla H., Paladino A., Perceived Greenwashing: The Interactive Effects of Green Advertising and Corporate Environmental Performance on Consumer Responses, „Journal of Business Ethics” 2014, Vol. 125, No. 4.
Przybojewska I., Greenwashing w kontekście unormowań prawnych, „Prawne Problemy Górnictwa i Ochrony Środowiska” 2022, No. 1.
Seele P., Gatti L., Greenwashing Revisited: In Search for a Typology and Accusation-based Definition Incorporating Legitimacy Strategies, „Business Strategy and the Environment” 2017, Vol. 26, No. 2.
Simpson S.S., Corporate Crime, Law, and Social Control, Cambridge 2002.
Snider L., The Sociology of Corporate Crime: An Obituary: (Or: Whose Knowledge Claims have Legs?), „Theoretical Criminology” 2000, Vol. 4, No. 2.
Sunstein C., #Republic: Divided Democracy in the Age of Social Media, Princeton 2017.
TerraChoice Environmental Marketing Inc., The Sins of Greenwashing: A Study of Environmental Claims in North American Consumer Markets, Ottawa 2007.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Szymon Buczyński
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
