Służebności gruntowe w sektorze odnawialnych źródeł energii w prawie polskim z odniesieniami do prawa niemieckiego
DOI:
https://doi.org/10.61823/dpia.2026.1.516Słowa kluczowe:
ograniczone prawa rzeczowe, służebność, odnawialne źródła energii, część składowa nieruchomościAbstrakt
Celem niniejszego artykułu jest weryfikacja przydatności służebności gruntowych dla inwestycji w odnawialne źródła energii (tzw. OZE) z perspektywy trzech doniosłych funkcji, eksponowanych w nauce niemieckiej: korzystania (Nutzungsfunktion), oddzielenia (Trennungsfunktion) oraz następstwa (Nachfolgefunktion). Pierwsza z nich jest rozbudowywana. Oprócz zapewnienia korzystania uwydatnia się rolę zabezpieczającą (Sicherungsfunktion). Węzłowy problem, jaki pojawia się w związku z ustanowieniem służebności gruntowej, której treścią byłoby usytuowanie i korzystanie z tego typu urządzeń, dotyczy spełnienia przesłanki „zwiększenia użyteczności nieruchomości władnącej” przewidzianej w art. 285 § 2 KC. Ustanowienie służebności gruntowej jest możliwe, o ile odznacza się ona obiektywną przydatnością dla właściciela nieruchomości władnącej. Cechy służebności gruntowych (celowość i związek z własnością nieruchomości władnącej) ograniczają jej przydatność dla umocnienia tytułu prawnego do umieszczenia i eksploatacji urządzeń wytwarzających energię ze źródeł odnawialnych na cudzej nieruchomości. W odróżnieniu jednak od prawa niemieckiego, polskie prawo cywilne nie oferuje innych rodzajów służebności (służebności osobistej lub służebności przesyłu) optymalnych z punktu widzenia interesów inwestorów w OZE. Deficyt prawa polskiego jest szczególne wyraźnie widoczny na tle ostatniej nowelizacji § 1092 ust. 3 BGB, która była przeznaczona właśnie dla rozwoju sektora OZE. W prawie polskim możliwość obrania takiego kierunku zmian została zaburzona. Zbyt pochopnie wprowadzono bowiem regulację służebności przesyłu jako trzeciego rodzaju służebności. Zakres zastosowania tej instytucji jest wąski. Uprawnienie znamionujące treść służebności przesyłu polega bowiem na korzystaniu w oznaczonym zakresie z nieruchomości, zgodnie z przeznaczeniem urządzeń przesyłowych (określonych w art. 49 § 1 KC). De lege lata prostszym rozwiązaniem jest zatem reforma przepisów o służebności przesyłu dla prawnego zorganizowania inwestycji energetycznej.
Bibliografia
Balwicka-Szczyrba M., Korzystanie z nieruchomości przez przedsiębiorców przesyłowych – właścicieli urządzeń przesyłowych, Warszawa 2015.
Bassenge P., Die Übertragbarkeit von beschränkten persönlichen Dienstbarkeiten nach der Neuregelung durch Gesetz vom 17. Juli 1996, „Neue Juristische Wochenschrift” 1996, nr 42.
Bassenge P., [w:] Palandt Bürgerliches Gesetzbuch, München 2014.
Becker P., Zur Schuld- und Vormerkungsübernahme bei Ansprüchen auf Neubestellung von Fotovoltaikdienstbarkeiten, „Zeitschrift für das Notariat in Baden-Württemberg” 2014, nr 2.
Berg J., Grundstücksübergreifende Gemeinschaftsanlagen in der notariellen Praxis, „Rheinische Notar-Zeitschrift” 2018, nr 10.
Berger Ch., [w:] Jauernig Bürgerliches Gesetzbuch, BGB mit Rom-I-, Rom-II-, Rom-III-VO, EG-UntVO/HUntProt und EuErbVO. Kommentar, red. R. Stürner, München 2015.
Bieranowski A., [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, red. K. Osajda, t. 2, Warszawa 2017.
Bieranowski A., Służebności ograniczające konkurencję w prawie polskim na tle komparatystycznym, Warszawa 2020.
Bieranowski A., Służebności fotowoltaiczne w prawie polskim z odniesieniami komparatystycznymi, „Rejent” 2021, nr 12.
Bieranowski A., Służebności fotowoltaiczne w prawie niemieckim, „Państwo i Prawo” 2023, nr 8.
Böhringer W., Erweiterung der Übertragbarkeit von Dienstbarkeiten, „Zeitschrift für Immobilienrecht” 2024, nr 11.
Böttcher L., Erneuerbare Energien in der notariellen Praxis, „Notar” 2012, nr 12.
Czarnecki R., Służebności gruntowe na tle prawa rzeczowego z 1946 r. (art. 167-175 i 184-189) oraz projektu Kodeksu cywilnego (art. 249-259), „Palestra” 1962, nr 6.
Entwurf eines Gesetzes zur Zulassung virtueller Wohnungseigentümerversammlungen, zur Erleichterung des Einsatzes von Steckersolargeräten und zur Übertragbarkeit beschränkter persönlicher Dienstbarkeiten für Erneuerbare-Energien-Anlagen, Drucksache 20/9890, Deutscher Bundestag 20. Wahlperiode, 20.12.2023.
Ellenberger J., [w:] Palandt Bürgerliches Gesetzbuch, München 2014.
Flache C., Photovoltaik- und Windenergieanlagen im notariellen Alltag, „Notar” 2017, nr 3.
Göz P., Die beschränkte persönliche Verbotsdienstbarkeit, Frankfurt a. M.–Berlin–Bern–New York–Paris–Wien 1997.
Grzybowski S., Prawo cywilne. Zarys prawa rzeczowego, Warszawa 1989.
Grziwotz H., [w:] Erman BGB. Kommentar, red. H.P. Westermann, B. Grunewald, G. Maier-Reimer, Köln 2023.
Herrler S., Kein Erlöschen einer Grunddienstbarkeit mit Untergang des berechigten Wohnungseigentums – Zugleich Anmerkungen zu den Beschlüssen des OLG Hamm v. 22.3.2016 – I-15 W 357/15 und des OLG München v. 20.2.2017 – 34 Wx 433/16, „Deutsche Notar-Zeitschrift” 2017, nr 10.
Holch G., [w:] Münchener Kommentar zum Bürgelichen Gesetzbuch, t. 1, red. F. Säcker, München 2001.
Joost D., [w:] Münchener Kommentar zum Bürgerlichen Gesetzbuch, red. R. Gaier, München 2013.
Kappler T., Photovoltaikanlagen auf fremdem Grund und Boden – Sicherheit für alle Zeiten?, „Zeitschrift für Immobilienrecht” 2012.
Kappler T., Vereinbarungen anlässlich der Inbetriebnahme einer Photovoltaikanlage auf fremdem Grund und Boden, „Zeitschrift für Notarpraxis” 2007.
Keller H., Die Rechtsnachfolge bei beschränkten persönlichen Dienstbarkeiten zur Absicherung von Energiegewinnungsanlagen, „Deutsche Notar-Zeitschrift” 2011.
Keller H., Gesicherte Praxis und neue Wege der Rechtsnachfolge bei beschränkten persönlichen Dienstbarkeiten – zugleich Anmerkung zum Beschluss des OLG München vom 18.4.2012, 34 Wx 35/12, „Mitteilungen des Bayerischen Notarvereins ” 2012, nr 6.
Kesseler C., [w:] J. von Staudingers Kommentar zum Bürgerlichen Gesetzbuch: Staudinger BGB, Buch 3: Sachenrecht: §§ 883-888 (Allgemeines Liegenschaftsrecht 2), red. S. Herrler, Neubearbeitung 2020.
Klühs H., Der revolvierende Anspruch auf Bestellung von Fotovoltaikdienstbarkeiten als Fall der Sukzessivberechtigung, „Rheinische Notar-Zeitschrift” 2012, nr 1-2.
Kohler J., [w:] Münchener Kommentar zum Bürgerlichem Gesetzbuch: BGB, red. R. Gaier, t. 6, München 2013.
Krause U., [w:] R. Schulze, H. Grziwotz, R. Lauda, BGB: Kommentiertes Vertrags- und Prozessformularbuch, München 2024.
Kuhl R.J., Windkraftanlagen im Regelungskomplex der §§ 93-95 BGB, Baden-Baden 2025.
Lackoroński B., [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, red. K. Osajda, Legalis 2024.
Lange K.W., Ländner E.M., Errichtung und Betrieb von Photovoltaikanlagen in der zivilgerichtlichen Entscheidungspraxis, „Zeitschrift für das gesamte Recht der Energiewirtschaft” 2019, nr 4.
Lehmann M., Dauerwohn- und Dauernutzungsrechte nach dem Weg, „Rheinische Notar-Zeitschrift” 2011, nr 1.
Lenio P., Urządzenia przesyłowe i problem ich własności, „Acta Erasmiana. Varia”, t. 5, Wrocław 2013.
Mayer J., [w:] J. von Staudinger Kommentar zum Bürgerlichen Gesetzbuch mit Einführungsgesetz und Nebengesetzen, Buch 3: Sachenrecht ErbbauRG, §§ 1018-1112 (Erbbaurecht, Dienstbarkeiten, Vorkaufsrecht, Reallasten), red. W. Wiegand, Berlin 2009.
Meier P., Die Schaffung sonderrechtsfähiger Bestandteile eines Grundstücks durch Dienstbarkeiten, [w:] Das Sachenrecht vor modernen Herausforderungen, red. M. Schmoeckel, Baden-Baden 2023.
Meier P., Sachenrechtliche Probleme von Photovoltaikanlagen bei Grundstücksübertragungen, Teil 1: Die sachenrechtliche Behandlung der Photovoltaikanlage, „Mitteilungen des Bayerischen Notarvereins” 2019, Nr. 6.
Meier P., Sachenrechtliche Probleme von Photovoltaikanlagen bei Grundstücksübertragungen, Teil 2: Die Bestellung von Dienstbarkeiten zur Lösung der auftretenden Rechtsprobleme, „Mitteilungen des Bayerischen Notarvereins” 2020, Nr. 1.
Mohr J., [w:] Münchener Kommentar zum Bürgerlichen Gesetzbuch, red. R. Gaier, Band 7, München 2020.
Mössner G., [in:] Beck’scher Online-Großkommentar: BGB, red. B. Gsell, W. Krüger, S. Lorenz, C. Reymann, München 2021.
Mulzer I., Die dingliche Sicherung ausschließlicher Bezugspflichten durch Verbotsdienstbarkeiten, München 1980.
Nowakowski Z.K., Służebności, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 1968, z. 3.
Otto D.U., [w:] BGB, Sachenrecht, red. G. Ring, H. Grziwotz, A. Keukenschrijver, Baden-Baden 2016.
Otto D.U., [w:] NK-BGB, Band 3: Sachenrecht, red. G. Ring, H. Grziwotz, J.Schmidt-Räntsch, Baden-Baden 2022.
Papenbrock R., Die Anwendung des deutschen Sachenrechts auf Windenergieanlagen im Bereich der deutschen Ausschließlichen Wirtschaftszone, Berlin 2017.
Peters B., Wem gehören die Windkraftanlagen auf fremdem Grund und Boden?, „Zeitschrift für Wirtschafts- und Bankrecht” 2002, nr 3.
Prütting H., Beschränkungen des Wettbewerbs durch Dienstbarkeiten, [w:] Gedächtnisschrift für Dietrich Schultz, Köln 1987.
Rastätter J., Raumeigentum und Grenzüberbau, „Zeitschrift für das Notariat in Baden-Württemberg” 1986, nr 4.
Regenfus T., Servitus in faciendo consistere nequit – Möglichkeiten der Verdinglichung von Handlungspflichten durch Dienstbarkeiten, Teil 1, „Zeitschrift für Notarpraxis” 2017, nr 4.
Reymann C., Fotovoltaikdienstbarkeiten bei Anlagen auf fremden Grundstücken, „Deutsche Notar-Zeitschrift” 2010, nr 2.
Reymann C., [w:] J. von Staudingers Kommentar zum Bürgerlichen Gesetzbuch mit Einführungsgesetz und Nebengesetzen, Buch 3, Sachenrecht ErbbauRG, §§ 1018-1112 (Erbbaurecht, Dienstbarkeiten, Workaufsrecht, Reallasten), red. W. Wiegand, Berlin 2017.
Schmenger W., Die Grunddienstbarkeit und die beschränkte persönliche Dienstbarkeit, neue Entwicklungen und neue Rechtsprechung, „Zeitschrift für das Notariat in Baden-Württemberg” 2007, Nr 4.
Schöner H., Stöber K., Grundbuchrecht, München 2020.
Sikora M., Anmerkung: Abtretung eines Anspruchs auf Eintragung einer beschränkten persönlichen Dienstbarkeit an einen Dritten, OLG Nürnberg, Beschluss vom 26.1.2016, 15 W 1608/15, „Mitteilungen des Bayerischen Notarvereins” 2019, nr 2.
Stieper M., [w:] Staudinger BGB, §§ 90-124; 130-133 (Sachbegriff, Geschäftsfähigkeit, Willenserklärung, Anfechtung, Auslegung), red. S. Herrler, Neubearbeitung 2021 (Updatestand: 28.03.2025).
Stresemann C., [w:] Kommentar zum Bürgerlichen Gesetzbuch, T. 1: Allgemeiner Teil, §§ 1-240, red. C. Schubert, München 2018.
Tersteegen J., Der Überbau in der notariellen Praxis, „Rheinische Notar-Zeitschrift” 2006
Walter C., Photovoltaikdienstbarkeit (und Vormerkungen), [w:] M. Hoffmann-Becking, A. Gebele, Beck’sches Formularbuch Bürgerliches, Handels- und Wirtschaftsrecht, München 2019.
Warciński M., Glosa do uchwały SN z 22.5.2013 r., III CZP 18/13, „Przegląd Sądowy” 2016, nr 3.
Warciński M., Służebności gruntowe według kodeksu cywilnego, Warszawa 2013.
Wasilkowski J., Prawa rzeczowe ograniczone (charakterystyka ogólna). Poszczególne prawa, „Przegląd Notarialny” 1947, t. 2.
Weber J., [w:] J. von Staudinger Kommentar zum Bürgerlichen Gesetzbuch mit Einführungsgesetz und Nebengesetzen, Buch 3: Sachenrecht ErbbauRG, §§ 1018-1112 (Erbbaurecht, Dienstbarkeiten, Workaufsrecht, Reallasten), red. W. Wiegand, Berlin 2017.
Wicke H., Umwandlung wesentlicher Bestandteile in Scheinbestandteile, „Deutsche Notar-Zeitschrift” 2006, nr 4.
Zacharczuk P., Obszary specjalne w polskim materialnym prawie administracyjnym, Warszawa 2017.
Zaradkiewicz K., [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, t. 1, red. K. Pietrzykowski, Warszawa 2020.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Prof.ucz.dr hab. Adam Bieranowski
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
