The unusual nature of the interregnum declared in 1770
DOI:
https://doi.org/10.61823/dpia.2025.4.398Keywords:
Stanisław August Poniatowski, Adam Krasiński, interregnum, dethronement, Bar Confederation, Polish-Lithuanian CommonwealthAbstract
From the very first years of Stanisław August Poniatowski’s reign, the ruler’s enemies considered his dethronement. This idea was also familiar to the Bar Confederates. Even the monarch’s attempt to reach an agreement did not prevent the effort to realize this plan. As a result of its rejection, a proclamation of interregnum was signed on April 9, 1770, in the camp near Varna. The document was kept secret for several months, but was finally invoked on October 13, 1770, during the Confederates’ deliberations in Prešov. The proclamation of interregnum, adopted at that time, was then announced with a false place and date. It called for the assassination of the king. At the beginning of 1771, the ruler attempted to strengthen his position by gaining the support of the Lithuanian sejmiks, but his efforts did not bring the expected result. The interregnum declared in 1770 was met with varied assessments from eighteenth-century political writers. There was no shortage of critical opinions. It was also negatively received in the international arena (by Russia, Austria, Prussia, and even France) and, what was worse, it made it completely impossible to reach an agreement with the king, thereby condemning him to cooperation with the Russian Empire.
References
Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, zespół 338 (Zbiór Anny z Potockich Ksawerowej Branickiej), sygnatury: 148, 1225, 1296
Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, zespół 354 (Archiwum Warszawskie Radziwiłłów), dz. II, sygn. 3043
Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, zespół 420 (Nabytki niedokumentowe oddziału I), sygn. 79
Archiwum Historyczne Państwa Litewskiego w Wilnie, f. 345, ap. 1, numery: 34, 163
Biblioteka Książąt Czartoryskich w Krakowie, numery: 865, 940b, 1170
Narodowe Historyczne Archiwum Białorusi w Mińsku, f. 1711, v. 1, d. 135
Akta sejmiku kowieńskiego z lat 1733-1795, oprac. M. Jusupović, Warszawa 2019.
Kojałowicz M.O., Poliwanow W.N., Brossie L., Dokumienty objasniajuszczije istoriju Zapadno-russkogo kraja i jego otnoszenija k Rossii i k Polsze, Sankt-Peterburg 1865.
Konfederacja barska. Wybór tekstów, oprac. W. Konopczyński, Kraków 1928.
Literatura konfederacji barskiej. Wiersze, red. J. Maciejewski, A. Bąbel, A. Grabowska-Kuniczuk, J. Wójcicki, Warszawa 2008.
Materyały do konfederacyi barskiej r. 1767-1768, z niedrukowanych dotąd i nieznanych rękopisów, t. I, oprac. S. Morawski, Lwów 1851.
Moszczeński A., Pamiętnik do historyi polskiej w ostatnich latach panowania Augusta III. i pierwszych Stanisława Poniatowskiego, Poznań 1863.
Pamiętniki króla Stanisława Augusta. Antologia, red. M. Dębowski, Warszawa 2013.
Pamiętniki Krzysztofa Zawiszy, wojewody mińskiego (1666-1721), oprac. J. Bartoszewicz, Warszawa 1862.
Schmitt H., Źródła odnoszące się do pierwszego okresu panowania Stanisława Augusta po rok 1773. Tom dodatkowy do dzieła „Panowanie Stanisława Augusta”, Lwów 1884.
Trzy oświadczenia konfederacyi barskiej, Kraków 1850.
Volumina Legum, t. V, Petersburg 1860; t. VII, Petersburg 1860.
Abramski A., Huras A., Sądy kapturowe (1572-1764). Studium z dziejów sądownictwa i prawa sądowego podczas bezkrólewi w Rzeczypospolitej szlacheckiej, Sosnowiec 2010.
Danilczyk A., Wstęp, [w:] Konfederacja barska 1768-1772, red. idem, Warszawa 2018.
Falkowski J., Obrazy z życia kilku ostatnich pokoleń w Polsce, t. 1, Poznań 1877.
Jusupović M., Wstęp, [w:] Akta sejmiku kowieńskiego z lat 1733-1795, oprac. eadem, Warszawa 2019.
Kanecki O., Sądy kapturowe Wielkiego Księstwa Litewskiego (1572-1764), Sopot 2020.
Kolbuszewski K., Wstęp, [w:] Poezja barska, oprac. idem, Kraków 1928.
Konopczyński W., Dzieje Polski nowożytnej, t. 2: 1648-1795, Warszawa–Kraków–Łódź–PoznańWilno–Zakopane 1936.
Konopczyński W., Konfederacja barska, t. 1, Warszawa 1991; t. 2, Warszawa 1991.
Konopczyński W., Wstęp, [w:] Konfederacja barska. Wybór tekstów, oprac. idem, Kraków 1928.
Kucharski T., Sejmy elekcyjne w Rzeczypospolitej Obojga Narodów w latach 1632-1733, Warszawa 2021.
Michalski J., Schyłek konfederacji barskiej, Wrocław–Warszawa–Kraków 1970.
Tazbir J., Historia Kościoła katolickiego w Polsce (1460-1795), Warszawa 1966.
Zielińska Z., Geneza i treść aktu abdykacji Stanisława Augusta, „Studia Źródłoznawcze. Commentationes” 2013, t. 51.
Zielińska Z., Stanisław August wobec konfederacji i konfederatów barskich, [w:] Konfederacja barska, jej konteksty i tradycje, red. A. Buchmann, A. Danilczyk, Warszawa 2010.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Oskar Kanecki

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

